MASINA – Κεντρικός ρόλος στο τσίρκο των αρχετύπων
Τελείως συμπτωματικά, η πρώτη μου επαφή με τις ταινίες του Federico Fellini, La strada και Le notti di Cabiria, συνέπεσε με μια προσωπική ανάγκη αναζήτησης εναλλακτικών προσεγγίσεων σε σχέση με ψυχοσωματικές διακυμάνσεις που συνδέονται με τη θηλυκή μου βιολογική υπόσταση. Η ενασχόληση με το θέμα με οδήγησε σε μια όχι και τόσο σύγχρονη προσέγγιση παγιωμένων μοτίβων ως «πανανθρώπινων» αρχετύπων· σε μια θεώρηση του συλλογικού ασυνειδήτου που προϋπάρχει και διαμορφώνει ψυχή και σώμα, πέρα από τόπο και χρόνο. Ένα αόρατο νήμα που μας συνδέει, μας καθοδηγεί, μας περιορίζει και ταυτόχρονα μας ανοίγει αναρίθμητες δυνατότητες σύνδεσης και αυτοπροσδιορισμού.
Ίσως να μην είναι τυχαίο ότι ο Fellini μυήθηκε στην ψυχανάλυση από τον Βερολινέζο ψυχαναλυτή Ernst Bernhard, μαθητή του Carl Gustav Jung. Ίσως, βέβαια, αυτή η πληροφορία να είναι και περιττή. Ωστόσο, η προσεγμένη επιλογή των ηθοποιών του, οι πρωτότυποι χαρακτήρες που δίνουν ρεσιτάλ μέσα από την ιδιομορφία της έκφρασής τους, οι αλλόκοτες και ταυτόχρονα αυθόρμητες αντιδράσεις απέναντι σε κοινωνικά μοτίβα, καθώς και ο σκοτεινός κόσμος των αρλεκίνων, του περιθωρίου και της καρικατούρας, αποκαλύπτουν αλήθειες αυθεντικές, πρωτόγονες και αγνές.
Κατά τον ίδιο, «ο κινηματογράφος δεν είναι γιος της λογοτεχνίας· είναι παιδί της ζωγραφικής», ενώ «η ζωή δεν κάνει λάθη με τους ανθρώπους. Όλες οι φάτσες είναι σωστά μοιρασμένες». Το σύμπαν των ταινιών του αποπνέει την αίσθηση ότι οι εικόνες αποκαλύπτουν κάτι περίπλοκο και ταυτόχρονα άμεσο, σχεδόν χειροπιαστό. Στα πρόσωπα των ρόλων του διαβάζονται αρχέτυπα που ταυτόχρονα διευρύνουν τα όρια και ανοίγουν δρόμους επαφής με το πρωτόγονο — με εκείνο που δεν έχει ακόμη ζυμωθεί ή που αρνείται, ή δεν δύναται, να μετακινηθεί. Η βαθιά επιθυμία για απόδραση μέσω του αληθινού έρωτα καταλήγει τελικά σε μια επιστροφή στο εγώ και σε μια αποδοχή της ακατέργαστης αγάπης και της καθαρής ματιάς.
Η Giulietta Masina, ως Gelsomina και Cabiria, κινείται στο μεταίχμιο κωμωδίας και τραγωδίας, αθωότητας και πρόκλησης, αγάπης και θυσίας, ιερού και γκροτέσκου, παιδικού βλέμματος και βιωμένης σοφίας. Η Gelsomina, σχεδόν ως «Ιερός Αθώος», φέρει την αλήθεια όχι μέσω της δύναμης αλλά μέσω της καθαρής παρουσίας. Η Cabiria, πιο γήινη και ανθεκτική, επιβιώνει μέσα από την ειρωνεία, το πείσμα και τη διαρκή επανεκκίνηση.
Ταυτόχρονα αναπτύσσεται ένα παιχνίδι αλληλεπίδρασης μεταξύ animus (αρσενική όψη στη γυναίκα) και anima (θηλυκή όψη της ψυχής του άνδρα). Οι ηρωίδες της Masina δεν περιορίζονται σε μια μονοδιάστατη θηλυκότητα· διαπερνώνται από μια εσωτερική ανδρική ενέργεια που συνδέεται με τη δύναμη επιβίωσης, την αυτονομία, το πείσμα και τη δράση. Παράλληλα, οι ανδρικοί χαρακτήρες που τις περιβάλλουν συχνά προβάλλουν πάνω τους τη δική τους anima: τις βλέπουν ως σωτήριες μορφές, ως καθρέφτες της ευαλωτότητάς τους, ως χαμένες δυνατότητες τρυφερότητας και σύνδεσης.
Μέσα στη ρευστή νεωτερικότητα της εποχής μας, όπου οι ταυτότητες δεν είναι πλέον σταθερές αλλά διαρκώς μεταβαλλόμενες, οι χαρακτήρες της Masina προσφέρουν ένα αρχέτυπο ύπαρξης ανοιχτό και μη κανονιστικό. Δεν εγκλωβίζονται σε πατριαρχικά πρότυπα θηλυκότητας· λειτουργούν ως μορφές αντίστασης, παιχνιδιού και ελευθερίας — ως υποκείμενα που διαπραγματεύονται την ταυτότητά τους μέσα από τη ρωγμή, την αποτυχία και την τρυφερότητα.